Artorganizasyon olarak “Kanun ne için var” konusunda hazırladığımız bu içeriğin beğeninizi kazandığını umuyoruz. Bir sonraki yazıda buluşmak üzere!
“Kanun ne zaman çıkmıştır?” Sorusunun İzmir’de Bir Genç Üzerinde Yarattığı Hukuki ve Psikolojik Dalgalanmalar
Bir Soru, Bir Ders, Bir de Gereksiz Fazla Düşünme Hali
“Kanun ne zaman çıkmıştır?” sorusu kulağa ilk bakışta oldukça ders kitabı, oldukça net ve hatta biraz da sıkıcı geliyor olabilir. Ama İzmir’de 25 yaşında biri olarak söyleyebilirim ki, bu soru bazen insanın kafasında beklenmedik zincirleme reaksiyonlar başlatabiliyor.
Mesela ben.
Bir gün arkadaş ortamında çay-simit muhabbeti yaparken biri aniden “Kanun ne zaman çıkmıştır?” diye sordu. Soru aslında KPSS tarzı bir bilgi sorusuydu. Ama ben o an, nedense bunu hayatın genel bir sorusu zannettim.
İç sesim hemen devreye girdi:
“Hangisi? Hangi kanun? Bugün hangi kanundan bahsediyoruz? Sosyal hayat mı, trafik mi, yoksa evde interneti kapatınca çıkan o görünmez kanun mu?”
Arkadaşım ise çok daha rahattı:
— “Ya tarih sorusu bu ya, bu kadar büyütme.”
Ben:
— “Ben büyütmüyorum, kanunlar büyüyor.”
İşte böyle başladı her şey.
“Kanun ne zaman çıkmıştır?” ve Zaman Algısının Çöküşü
İzmir’de yaşayan biri olarak zamanla aram genelde iyidir. Geç kalırım ama “bilirim”. Ama “Kanun ne zaman çıkmıştır?” sorusu, zaman algımı biraz sarstı diyebilirim.
Çünkü kanun dediğin şey, bir gün birinin oturup “böyle olsun” demesiyle mi çıkıyor, yoksa yıllar süren tartışmaların sonunda mı şekilleniyor, orası biraz karışık.
Bunu düşünürken kendi kendime şöyle dedim:
“Ben sabah kahvaltıyı bile planlayamıyorum, devlet bütün bunları nasıl planlıyor?”
Sonra biraz daha ileri gittim:
“Acaba ben de bir gün kendi hayatım için bir kanun çıkarabilir miyim? Mesela ‘Pazartesi sabahları zorunlu motivasyon kahvesi kanunu’?”
Ev arkadaşım mutfaktan bağırdı:
— “Oğlum yine mi derin düşünmeye başladın?”
Ben:
— “Hayır, sadece hukuk sistemini yeniden tasarlıyorum.”
O da hiç umursamadan tostunu yapmaya devam etti.
Gündelik Hayatta Kanunların Görünmez Tarihi
“Kanun ne zaman çıkmıştır?” sorusu aslında sadece tarihsel bir bilgi değil, günlük hayatın içinde sürekli karşımıza çıkan bir gerçeklik.
Mesela İzmir’de dolmuşta bir gün şahit olduğum bir olay var.
Şoför bir anda:
— “Ön kapıdan binmek kanun oldu artık!”
Arkadan biri:
— “Abi hangi kanun o?”
Şoför:
— “Benim kanunum!”
İşte o an düşündüm: Kanun dediğimiz şey bazen resmi metin değil, hayatın kendisinde oluşan küçük kurallar bütünü.
Ben de içimden geçirdim:
“Demek ki ‘Kanun ne zaman çıkmıştır?’ sorusunun cevabı bazen ‘şu an’ olabiliyor.”
Ve bu düşünce beni gereksiz derecede mutlu etti.
Arkadaş Ortamında Hukuk Travması
Bir akşam arkadaşlarla sahilde oturuyoruz. Klasik İzmir rutini: rüzgar var, çay var, birinin sürekli “burada oturmak yasak mı acaba?” diye paranoya yapması var.
O sırada yine o soru geldi:
— “Kanun ne zaman çıkmıştır ya?”
Ben, artık konunun içine fazla girmiş biri olarak ciddi ciddi cevap vermeye başladım:
— “Bak şimdi, kanunlar aslında ihtiyaçlara göre çıkar. Yani toplum bir şeyde zorlanıyorsa…”
Arkadaşım sözümü kesti:
— “Kanka biz çerez yiyoruz, anayasa yazmıyoruz.”
Ben:
— “Ama belki de çerez yerken bile bir düzen olmalı.”
Sessizlik.
Sonra biri:
— “Bu çocuk yine fazla düşünmeye başladı, su verin.”
O an anladım ki, bazı sorular sadece bilgi değil, karakter testi gibi.
İç Sesle Hukuk Tartışması
Bazen kendi içimde şöyle bir diyalog yaşıyorum:
Ben 1: “Kanun ne zaman çıkmıştır?”
Ben 2: “Bilmiyorum ama kesin bir gün bir yerde çıkmıştır.”
Ben 1: “Çok açıklayıcı olmadı.”
Ben 2: “Ben hukuk fakültesi değilim, İzmirliyim.”
Ve burada genelde konu kapanıyor.
Ama zihnim kapanmıyor.
Çünkü her “kanun” kelimesi, başka bir soruyu getiriyor:
“Ben bu kuralların neresindeyim?”
Bir gün markette sıra beklerken bile bunu düşündüm. Önümde biri sırayı bozdu, kasiyer hiçbir şey demedi.
İçimden:
“Bu bir kanun ihlali mi, yoksa sosyal anlaşma mı?”
Sonra kendime:
“Abi sen sadece süt alacaktın.”
İzmir’de Kanunların Sosyal Hayata Karışması
İzmir’de yaşamın en güzel yanı rahatlık, en zor yanı ise bu rahatlığın bazen kuralsızlıkla karışması.
Mesela sahilde biri yüksek sesle müzik açtığında kimse direkt müdahale etmiyor ama herkesin yüzünde aynı ifade var:
“Bu davranışın bir kanun karşılığı olmalı ama hangisi?”
İşte tam burada “Kanun ne zaman çıkmıştır?” sorusu tekrar zihnime geliyor.
Çünkü bazı kurallar yazılı değil ama herkes biliyor.
Mesela:
— Gece 2’de balkonda bağırmak yanlış.
— Ama simit paylaşmak her zaman doğru.
Bunların hangisi kanun, hangisi toplumsal anlaşma, işte orası biraz gri.
Gereksiz Derinleşme Anları ve Sosyal Kaçış
Bazen arkadaşlarım bana “çok düşünüyorsun” diyor.
Ben de diyorum ki:
— “Ben düşünmüyorum, analiz ediyorum.”
Onlar:
— “Aynı şey.”
Ama değil.
Mesela geçen gün bir kafede otururken biri yine sordu:
— “Kanun ne zaman çıkmıştır sence?”
Ben tam cevap verecektim ki iç sesim devreye girdi:
“Bu sorunun cevabı tarih değil, süreçtir. Ama bunu anlatırsan 40 dakika konuşursun ve kimse dinlemez.”
Sonra dış sesim devreye girdi:
— “Bilmiyorum ama kesin çok eski.”
Herkes mutlu.
Bazen basit cevaplar, toplumsal barışın anahtarıdır.
Kanunların Romantik Olmayan Gerçeği
Biraz daha ciddi düşününce fark ediyorum ki “Kanun ne zaman çıkmıştır?” sorusu aslında çok katmanlı.
Kanunlar bir anda çıkmaz, bir süreç içinde oluşur. Ama biz genelde sonucu görürüz.
Tıpkı bir arkadaşın “ben bu hale nasıl geldim” demesi gibi.
Oysa cevap bellidir:
Yıllar.
Ama kimse detayları konuşmak istemez.
Çünkü detaylar yorucudur.
Ben de çoğu zaman öyle yapıyorum:
Derin düşünceye girip sonra “boş ver ya” diyerek çay söylemek.
Son Durağa Gelirken: Fazla Düşünen Bir Zihnin Küçük Barışı
“Kanun ne zaman çıkmıştır?” sorusu artık benim için sadece bir bilgi sorusu değil. Biraz hayatın kendisi gibi.
Kurallar nereden geliyor, kim belirliyor, biz nereye uyuyoruz… Bunların hepsi bazen İzmir sahilinde yürürken bile aklıma düşüyor.
Ama sonra rüzgar esiyor, insanlar gülüyor, biri gitar çalıyor ve ben şunu fark ediyorum:
Belki de her şeyi çözmek gerekmiyor.
Bazı sorular sadece düşünmek için vardır.
Ve bazı kanunlar, aslında biz fark etmeden çoktan hayatın içine karışmıştır.